Notice: Undefined index: language_id in /home/klient.dhosting.pl/colderro/okulary-sportowe-korekcyjne.com/public_html/modules/twengafeed/twengafeedabstract.php on line 57
Rola optometrii w sporcie - okulary-sportowe-korekcyjne.com

Rola optometrii w sporcie

Dodano przez: Bart OSK Kategoria: Nauka & teoria w: niedziela, październik 16, 2016 Przeczytano: 497

Sport odgrywa ważną rolę w dzisiejszym życiu i jest coraz bardziej postrzegany jako istotny aspekt naszego zdrowia i dobrego samopoczucia. Przyczynia się do tego także rosnąca obawa przed otyłością i promowany w mediach zdrowy tryb życia. W ostatniej dekadzie wykonanych zostało wiele badań opisujących aktywność sportową społeczeństwa. 

Według badań Eurobarometru, przeprowadzonych w Polsce w 2009 r., częstotliwość uprawiania aktywności sportowej wykonywanej regularnie wynosiła 6% wśród osób badanych, a z pewną regularnością 19% [1].

W momencie, kiedy świadomość społeczna dotycząca prozdrowotnych zachowań rośnie, istnieje duże prawdopodobieństwo zwiększenia się liczebności osób uprawiających sport profesjonalnie, czyli „zawodowo". Niniejszy artykuł przedstawia rolę sprawności układu wzrokowego u sportowców profesjonalnie zajmujących się sportem.

Dobre widzenie a osiągi sportowe

Każdy sportowiec powinien zdawać sobie sprawę z tego, jak ważną funkcję w uprawianiu sportu pełni narząd wzroku. Zauważalny jest jednak brak świadomość tego, iż usprawnienie procesu widzenia może pozytywnie wpłynąć na poprawę osiągów w danej dyscyplinie. Wielu sportowców uważa, że ich widzenie jest bardzo dobre, jednak okazuje się, że nawet w elitarnych grupach około 40% osób ma problemy ze wzrokiem. Jedno z ciekawszych badań opisanych w Stanach Zjednoczonych wykazało, że 25% badanych sportowców z najwyższych lig nigdy nie odbyło kompletnego badania wzroku u optometrysty lub okulisty, chociaż 29% z nich miało widoczne objawy oczne, a 28% - ostrość wzroku poniżej 0,9 i często nie stosowało zaleconej wcześniej korekcji [2].

Od prawidłowego widzenia zależy, w jaki sposób informacja o wykonywanych czynnościach i podejmowanych decyzjach będzie docierała do mózgu i w jaki sposób mózg tę informację zinterpretuje. Istotna również pozostaje jakość i dokładność czynności wykonanej w związku z danym programem ruchowym. Według badań wykonanych przez McCrone'a w 1993 r., neuronalny czas przesłania impulsu do mózgu i wykonania odpowiedniej koordynacji oczu i rąk to około 0,2 sekundy [3]. W wielu artykułach i pracach naukowych opisano możliwości poprawy zdolności układu wzrokowego do szybszego i bardziej dokładnego przekazywania informacji o przemieszczającym się przedmiocie bądź przeciwniku. Opisano również wpływ działania naszego mózgu na niektóre wybrane funkcje wzrokowe. Ciekawym aspektem w tej dziedzinie jest filtracja informacji przez centralny ośrodek nerwowy. Poszukiwanie wzrokowe oraz przesuwanie uwagi w różne obszary przestrzeni i na różne obiekty, zwane uwagą orientacyjną [4], ma ogromny wpływ na ostateczny wynik osiągnięty przez sportowca, gdyż bardziej precyzyjne skupienie uwagi na danym przedmiocie lub przeciwniku spowoduje efektywniejsze przetworzenie bodźców dochodzących do mózgu. Dzięki bardziej efektywnemu przetworzeniu bodźców, możemy się spodziewać szybszej i dokładniejszej reakcji [4]. W niektórych badaniach naukowcy dowodzili, iż ruchy oczu i uwaga mają wspólne podłoże neuronalne. Corbetta i wsp. w 1998 r. wskazali, że ośrodki odpowiedzialne za ruchy oczu i uwagę w dużym stopniu pokrywały się wzajemnie [4].

Badanie widzenia sportowca

Badanie widzenia u sportowców jest częścią zadań specjalistów zajmujących się ochroną zdrowia oczu - optometrystów, okulistów. Każdy sportowiec powinien regularnie odbywać takie badania, które analizują sprawność układu wzrokowego, oceniają stan zdrowia oczu, jak również dostarczają informacji, co należy poprawić bądź usprawnić, aby układ wzrokowy sportowca pracował bardziej efektywnie. Wiedza na temat widzenia w sporcie powiązana jest z takimi dziedzinami, jak nauka o widzeniu, neuroanatomia, biomechanika, psychologia sportu.

Warto również pamiętać, że uprawianie sportu może mieć negatywne skutki dla wzroku, ponieważ bywa jedną z przyczyn urazów mechanicznych oczu bądź wpływu czynników zewnętrznych, jak promieniowanie UV, które może powodować takie choroby, jak photokeratitis, czy zwiększać ryzyko powstawania zwyrodnienia plamki.

Jedno z ciekawszych badań przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii pokazało, że około 12% pacjentów przyjętych do szpitala z urazem oka trafiło tam w związku z uszkodzeniem mechanicznym podczas uprawiania sportu. Największą liczbę pacjentów stanowili sportowcy grający w squasha bez odpowiednich okularów ochronnych. Dlatego tak istotną rolą specjalisty zajmującego się widzeniem u sportowców jest szczegółowe omówienie zagrożeń dla wzroku wynikających z uprawiania danej dyscypliny [5].

Specjalista zajmujący się widzeniem w sporcie wykonuje szereg badań wzroku, mających na celu określenie stanu zdrowia oka i jakości widzenia. Wykonuje badania „tradycyjne", a także badanie dodatkowe, oceniające sprawność całego układu wzrokowego.

Celem tradycyjnego badania wzroku, oprócz zidentyfikowania wszelkich nieprawidłowości w procesie widzenia, jest osiągnięcie normy ostrości wzroku. Jednak, jak pokazuje praktyka, wielu z pacjentów przy prawidłowo dobranej korekcji osiąga ostrość wyższą niż norma. Niektóre z badań przeprowadzonych na świecie sugerują, iż sportowcy mogą mieć wyższą ostrość wzroku niż średnia populacja [6,7].

W przypadku badania wzroku u sportowców, oprócz tradycyjnych badań, takich jak: badanie refrakcji, widzenia obuocznego i stereoskopii, dominacji oczu, wrażliwości na kontrast, stanu oczu, pola widzenia, widzenia barw, reakcji źrenic, wykonuje się również dodatkowe badania, które mają na celu ocenę: sprawności układu wzrokowo-ruchowego, koordynacji wzrokowej, szybkości podejmowania decyzji, pamięci wzrokowej, wodzenia za poszczególnymi przedmiotami, postrzegania głębi, wrażliwości na natężenie światła, obwodowej ostrości wzroku, dynamicznej ostrości wzroku.

Dynamiczna ostrość wzroku leży w kręgu zainteresowań naukowców od wielu lat. Szereg badań przeprowadzonych w tej płaszczyźnie dowiodło, iż dynamiczna ostrość wzroku poprawia się w wieku od 6. do 20. roku życia, a następnie zaczyna się pogarszać (Burg, 1966; Ishigaki & Miyao, 1994). Dzieci w wieku do 11. roku życia nie mają jeszcze dobrze rozwiniętej dynamicznej ostrości wzroku i często ich percepcja może być zakłócona przez szybko poruszające się obiekty, dlatego ich wyniki mogą nie korelować z wynikami osób dorosłych (Morris, 1977) [8].

W optometrii sportowej wiele uwagi poświęca się fiksacji i ruchom sakadowym, gdyż są one bardzo istotne w precyzowaniu ruchów całego ciała. Poprzez optyczne usprawnienie fiksacji i odpowiedni trening wzrokowo-ruchowy możemy usprawnić wzajemne działanie tych dwóch zdolności, a tym samym poprawić np. celność uderzenia w piłkę golfową. Przykładowo podczas czytania tego tekstu widzą Państwo wyraźnie jedno słowo, pozostałe w tym czasie są nieostre. Związane jest to z faktem, iż pole ostrego widzenia jest niewielkie. Im bardziej dostosowana zostanie uwaga i precyzja ustawienia oczu, tym większe prawdopodobieństwo, że więcej informacji zostanie zapamiętane. Tak samo koszykarz biegnący z piłką w ręku musi podać ją swojemu partnerowi, który znajduje się dokładnie z boku. Ostry obraz koszykarz uzyskuje z miejsca fiksacji, obwodowa ostrość wzroku jest dość niska, wynosząc około 0,1, dlatego może nie dać gwarancji prawidłowo podanej piłki, ale dzięki prawidłowo działającej fiksacji i odpowiednich ruchach sakadowych oczu oraz prawidłowemu programowi ruchowemu, koszykarz ten jest w stanie prawidłowo podać partnerowi szybko poruszającą się piłkę.

Jednym z badań wykonywanych wśród sportowców w Katedrze Optometrii i Biologii Układu Wzrokowego na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu jest ocena współpracy fiksacji i ruchów sakadowych oczu. Badania te wykonuje się na urządzeniu o nazwie fiksator sakadowy (ryc. 1). Podczas badania oceniana jest precyzja współpracy fiksacji i ruchów sakadowych oczu oraz dokładności programu ruchowego wykonanego przez badanego. Podczas badania oceniana jest również za pomocą specjalnej przystawki integracja przestrzenna, koordynacja oko - ciało, jak i również zdolność do utrzymania odpowiedniej równowagi. Według dotychczasowych badań można zauważyć, iż zawodowi sportowcy uzyskują lepsze wyniki fiksacji sakadowej w porównaniu do grupy kontrolnej [9].

Jak opisano na początku tego artykułu, wielu sportowców, nawet z elit sportowych, ma wady wzroku. Dlatego odpowiednia korekcja, nawet najmniejszych wad, rzędu -0,25D, jest bardzo istotna. Ma ona wpływ na poprawę ostrości wzroku, wrażliwości na kontrast czy czas reakcji.

Soczewki kontaktowe w sporcie

Jednym z najbardziej powszechnych sposobów korekcji wad refrakcji u sportowców jest aplikacja soczewek kontaktowych. Stosowane są też okulary korekcyjne, ortokeratologia, czyli refrakcyjna terapia rogówki (ang. Corneal Refractive Therapy), a także chirurgia refrakcyjna.

W przypadku soczewek kontaktowych istotny jest ich prawidłowy dobór, oparty na dokładnej ocenie odcinka przedniego z uwzględnieniem stanu rogówki, jakości łez, szerokości źrenic i wielkości szpary powiekowej. Wymagania wzrokowe sportowca są bardzo różne i różne są także warunki, w których sport jest uprawiany, dlatego dobór soczewek musi być jak najbardziej indywidualny.

Często specjaliści aplikujący soczewki kontaktowe sportowcom dobierają je zdecydowanie ciaśniej niż w przypadku regularnego noszenia. Taki dobór może być optymalny tylko na określony okres czasu. Zadanie to ma na celu maksymalne ustabilizowanie ostrości widzenia w bardzo dynamicznych ruchach gałek ocznych.

Podczas wyboru materiału soczewek kontaktowych, należy wziąć pod uwagę jakość oraz ilość łez, gdyż osady powstające na soczewkach w trakcie użytkowania mogą ograniczać wrażliwość na kontrast i tym samym pogarszać jakość widzenia. Soczewki o szybszym współczynniku dehydratacji nie będą wskazane z powodu możliwości wystąpienia granicznego suchego oka. Natomiast soczewki o krótszych terminach wymiany będą lepszym rozwiązaniem, podobnie jak soczewki o dobrej zwilżalności, zawartości filtra UV i wysokim przepływie tlenu do rogówki.

Soczewki kontaktowe powinny zapewnić sportowcowi stabilne widzenie w każdych warunkach. W sportach takich jak piłka nożna czy tenis, sportowiec używa ruchów oczu we wszystkich kierunkach, a w koszykówce bardzo istotne są ruchy oczu w pionie. W takich sytuacjach soczewki kontaktowe, w szczególności toryczne stabilizowane mechanicznie, powinny zapewnić stabilność rotacyjną, aby ostrość widzenia nie zmieniała się w czasie. Podczas doboru soczewek u sportowca istotne jest, aby wybierać soczewki o dobrej stabilności, o większych średnicach zapewniających mniejszą wysokość strzałkową. Soczewki rogówkowe są rzadko stosowane w takich sytuacjach ze względu na większą ruchomość, mniejszą tylną strefę optyczną i możliwość wypadnięcia. Z pomocą przy- chodzą soczewki hybrydowe, które dzięki połączeniu „dwóch światów" – komfortu soczewek miękkich i jakości widzenia soczewek gazoprzepuszczalnych – dają możliwość osiągnięcia doskonałej jakości widzenia ze względu na swoją stabilność.

Nowoczesnym podejściem do korekcji wady wzroku jest refrakcyjna terapia rogówki. Dzięki soczewkom gazoprzepuszczalnym o odwróconej geometrii, zakładanym na noc, u sportowca dochodzi do redystrybucji komórek rogówki, co powoduje redukcję grubości rogówki oraz jej spłaszczenie, co tym samym zmniejsza wadę refrakcji. Soczewki takie już dzisiaj mogą sprostać wadom do około -5,00D oraz astygmatyzmowi do około 1,5D. W przypadku tego typu sposobu korekcji trzeba wziąć pod uwagę czas utrzymania się korekcji w ciągu dnia oraz wartość aberracji wyższych rzędów, pojawiających się po procesie redystrybucji komórek rogówki.

Inne rozwiązania

Czy soczewki kontaktowe to jedyna możliwość korekcji wady u sportowca? W niektórych przypadkach specjalista nie będzie mógł wybrać soczewek kontaktowych do korekcji wady sportowca ze względów na powracające infekcje, suchość oczu czy inne dolegliwości. Producenci soczewek okularowych już dzisiaj mają w swojej ofercie soczewki okularowe indywidualne, produkowane w taki sposób, aby zmniejszyć ilość aberracji wyższego rzędu i poprawić odwzorowanie obrazu na siatkówce. Indywidualne soczewki okularowe mogą być stosowane w oprawach sportowych o znacznej krzywiźnie. Soczewki te dodatkowo mogą zostać zaopatrzone w filtry barwne, które, w przypadku zastosowania u sportowca, zdecydowanie poprawiają kontrast obrazu, czego przykładem jest filtr SunContrast, którego odpowiednio dobrana barwa w zależności od uprawianego sportu może znacznie polepszyć komfort wzrokowy sportowca. Najbardziej powszechnymi filtrami barwnymi są: kolor brązowy, zielony lub pomarańczowy. Należy również zwrócić uwagę, iż soczewki okularowe powinny w 100% absorbować promieniowanie ultrafioletowe. Okulary tego typu będą pełnić też funkcję ochronną przed uszkodzeniami mechanicznymi.

U sportowca, który nie ma wady refrakcji, zastosowanie filtrów barwnych również może mieć duże znaczenie w poprawie jakości widzenia i poczuciu kontrastu, w szczególności w sportach uprawianych na otwartej przestrzeni. Dobierając filtry barwne, warto zwrócić uwagę na preferencję koloru danego sportowca oraz rodzaj dyscypliny. Dla sportów wodnych, w słoneczne dni zaleca się filtry w barwie zielonej bądź brązowej, a w bardziej pochmurne dni - filtr pomarańczowy. W przypadku kolarstwa w słoneczne dni zaleca się soczewki w odcieniu brązowoczerwonawym. Bardzo dobrym rozwiązaniem w sportach uprawianych na otwartych przestrzeniach są soczewki fotochromatyczne, które dostosowują się do natężenia promieniowania ultrafioletowego, zapewniając sportowcowi odpowiednią ochronę przed nadmiarem światła słonecznego.

Gdy sportowiec nie zdecyduje się na korekcję za pomocą okularów czy soczewek, pozostaje jeszcze chirurgia refrakcyjna. Według badań coraz więcej zawodowych sportowców decyduje się na taki sposób korekcji. Podczas dobierania sportowcowi odpowiedniej korekcji, warto zastanowić się, które z badań dynamicznych wypadło gorzej i czy trening wzrokowy może po- prawić wybraną funkcję.

Podczas treningu usprawnione mogą zostać takie funkcje, jak dokładność fiksacji, fiksacja sakadowa, zdolność do koncentracji na danym przedmiocie, pamięć wzrokowa czy czas reakcji oko - ręka lub oko - noga [2,7].

Podsumowanie

Warto zdać sobie sprawę, że obecnie dysponujemy całym panelem badań pozwalających ocenić stan układu wzrokowego u sportowców. Ponadto jest wiele możliwości usprawnienia procesów czynnościowych narządu wzroku u sportowców, od zastosowania odpowiedniej korekcji i filtrów barwnych, poprzez usprawnienie mięśni okoruchowych, do poprawy koordynacji wzrokowo-ruchowej i czasu reakcji. Jak pokazują badania, świadomość tych możliwości w grupie sportowców jest dość niska. Dlatego warto, aby specjaliści zajmujący się ochroną zdrowia oczu aktywniej rekomendowali odpowiednie narzędzia mające na celu poprawę wyników sportowych. Ze swoich doświadczeń możemy stwierdzić, że coraz częściej trenerzy różnych dyscyplin sportowych są zainteresowani tego typu badaniami, bowiem może przyczyniać się to do poprawy osiąganych wyników w sporcie przez podopiecznych.

Autor: Mgr WOJCIECH NOWAK, prof. dr hab. BOGDAN MIŚKOWIAK
Katedra Optometrii i Biologii Układu Wzrokowego
Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu

Żródło: Branżowy dwumiesięcznik optyka numer 2(27)2014

Top